مجموعه لیلی و مجنون (محمد فوضولی)

مجموعه شعر ترکی با نام لیلی و مجنون اثر هنرمند بزرگوار آذربایجان محمد فوضولی

{1494-1556}

بو  عرضی عد می قودرتدیر وعذری فقری قوووتدیر

       

  آراییشی  صؤحبت ائیله ، ساقی ! 

  وئر باده ، مورووت ائیله  ، ساقی  ! 

  بیر جام ایله قیل دماغیمی تر ! 

  لوطف ائیله ، بیر ایلتیفات گؤستر ! 

  غم مرحله سینده قالمیشام فرد ، 

  نه یار  ، نه همنیشین  ، نه همدرد . 

  همجینسلریم تمام گئتمیش ، 

  سؤز مولکوندن نیظام گئتمیش . 

  بو بزمده سن قالیبسان و من ،  

  بو بزمی گل ائیده لیم موزیین ! 

  سن وئر باده ، من ائیله ییم نوش ! 

  من نظم اوخویوم ، سن اونا  توت  گوش ! 

  بیر  دئورده یم کی ، نظم اولوب خار  ، 

  اشعار بولوب کسادی بازار . 

  اول روتبه ده قدری نظمدیر دون 

  کیم ، کوفر اوخونور کلامی مؤوزون . 

  بیر مولکده یم کی ، گر اودوب قان ، 

  مضمونی عیبارته چکیب جان . 

  مین ریشته یه طورفه لعل چکسم ، 

  مین رؤوضه یه نازه نین گول اکسم ،  

  قیلماز اونا هییچ کیم نظاره ، 

  دئرلر گوله خار ، لعله خاره . 

  آنجاق دئمزم کی ، خاکی بغداد، 

  آلاییشی نظمدندیر آزاد . 

  یوخدور بیر مولک بو زاماندا  

  کیم  ، نظم رواجی اولا اوندا  . 

  نه هیند ، نه فارس  ، نه خوراسان ، 

  نه روم و عجم ، نه شام و شیروان ، 

  اولسایدی بیرینده  بیر سوخن سنج ، 

  البتته عیان اولوردو اول گنج . 

  گنجینه یی نظم  گیزلی قالماز ، 

  سانمان گونش اولسا نور سالماز  . 

  کانی نئجه کیم نیهان توتار داش ،  

  ائیلر اونو لعل عالمه فاش . 

  حالا مگر ایقتیضای دؤوران 

  اولدور کی ، اولا گنج پونهان . 

  دؤوران ایله من نقیض سئیرم، 

  دؤور اهلیندن مگر کی، غئیرم. 

  دؤور ایستر کی ، خار  اولا  نظم ، 

  بی ذات و اعتیبار اولا نظم ، 

  من  مونتظیرم وئرم رواجین ، 

  بیمار ایسه ائیله یَم علاجین . 

  اول نفی – کلامی – حیکمت ائیلر . 

  لازیم بیلیرم خسارت ائیلر . 

  تعمیری خرابه طالیبم من ، 

  اینشاللاه کی ،  غالیبم من .  

                ساقینامه 

   

  ساقی ، مدد ائت کی ، دردمندم ! 

  غم سیلسیله سینه پای بندم . 

  غم دفعینه جامی مئی دوادیر ، 

  تدبیری غم ائیله مک روادیر . 

  سندن نه عنایت اولسا واقع ، 

  فیکر ائتمه کی ،  منده اولا ضایع . 

  من بیر صدفم ، سن ابری نئیسان ، 

  وئر قطرو آل دورری غلتان ، 

  سنسن گونشی منی سییه خاک ، 

  وئر گیل ایشیق آل جواهیری پاک . 

  رحم ائت کی ، غریب و خاکیسارم ، 

  بی مونیس و یار و غمگوسارم . 

  اول بیر  نئچه همدمی مووافیق ، 

  یعنی شعرایی دؤوری - سابیق ، 

  تدریج ایله گلدیلر جهانه ، 

  تعظیم ایله اولدولار روانه . 

  دؤوران اولاری موعظظم ائتدی ، 

  هر دؤور بیرین موکررم ائتدی . 

  هر بیرینه حامی اولدو  بیر شاه ، 

  ذؤوقی سوخنیندن اولدو آگاه. 

  تورک و عرب و عجمده اَییام ، 

  هر شاعیره وئرمیش ایدی بیر کام . 

  شاد ائتمیش ایدی ابونواسی ، 

  هارون خلیفه نین عطاسی . 

  بولموشدو صفایی دیل نیظامی ، 

  شیروانشاها دوشوب گیرامی . 

  اولموشدو نوایی سوخندان ، 

  منظوری شهنشهی خوراسان ، 

  سؤز گؤوهرینه نظر سالانلار ،  

  گنجینه وئریب گوهر آلانلار ، 

  چون قالمادی ، قالمادی فصاحت ، 

  اربابی فصاحت ایچره راحت . 

  اول طایفه چکدی خیرقه یه باش ، 

  حالتلرین ائتمز اولدولار فاش . 

  تا اولمایا رسمی شعر مفقود ، 

  ابوابی فونونی نظم مسدود ، 

  لازیم منه اولدو حیفظی قانون ، 

  ضبطی نسقی کلامی مووزون . 

  ناچار ، توتوب طریقی ناموس ، 

  راحتدن اولوب مودام مایوس، 

  عهدی سؤزه استوار قیلدیم ، 

  اشعار دئمک شوعار قیلدیم . 

  چون خلقه خیلافی موددعایم ، 

  اونلار زعمینجه سوست رایم . 

  هر سؤز کی ، گلیر ظوهوره مندن ، 

  مین  طعنه بولور هر انجومندن . 

  ائیلر حسد اهلی باغلاییب کین ، 

  تحسین عوضینه نفی و نیفرین . 

  اوممید کی ، رفع اولوب کودورت ، 

  تغییرپذیر اولا بو صورت . 

  اول قؤوم بو گولشنه گیرنده ، 

  بو گولشن  ایچینده  گول درنده  

  گول تازه ایدی و سبزه نؤو خیز ، 

  ترپندیکجه نسیمی گولریز  

  اونلار  گولو دردیلر ، منی زار 

  حالا دیلرم دَرَم خس و خار . 

  بو بزمه اولار وئرنده تزیین  

  مئی صاف ایدی ، بزم هم نؤو آیین . 

  مئی صافی اولارا اولدو روزی ، 

  قالدی منه داغی دورد (dürd)سوزی . 

  بو دورده من اولموشام هواخاه ، 

  بیر نشئه وئرَرمی؟ ، بیلمزم ، آه !   

   

بو ساقیی بزمه باده اوچون خیطابدیر

   

   ساقی ، کرم ائیله ، جام گزدیر ! 

  توتما ، قدحی مودام گزدیر ! 

  دؤورانه چوخ اعتیبار قیلما ، 

  گزدیر قدحی ، قرار قیلما ! 

  تؤک آلیب اله گوموش صوراهی ، 

  زر ساغره روحبخش راحی . 

  صرف ائیله رعایتیمده التاف ، 

  تنهالیغیمی گؤر ، ائیله اینصاف ! 

  شوغلوم بو بساط ایچینده چوخدور ، 

  سندن اؤزگه ، مددچی یوخدور .

 همدملیگیم ایله عار قیلما ! 

  مندن نیفرت شوعار قیلما ! 

  گر بیلمز ایسن کی ، من نه ذاتم ، 

  نه ظولمتی چئشمه یی حیاتم ، 

  فیضی هونریم شرابدن سور ، 

  سوزی جیگریم کبابدن سور . 

  توتسان الینی منی فقیرین ، 

  حاقق اولا  همیشه دستگیرین . 

  من شاعیری موسیی کلامم، 

  ساحیرلره مؤعجیزی تمامم . 

  من ساحیری بابیلی نژادم ، 

  هاروته بو ایشده  اوستادم . 

  سؤز درکینه صرف ائدیب فراصت ، 

  املاکینا بولموشام ریاست . 

  گه دبی غزل اولور شوعاریم ، 

  اول دبه روان وئرر قراریم . 

  گه مثنوییه اولوب هوسناک ، 

  اول بحرده ایسته سم دوری (düri)پاک . 

  هر دیلده کی وار اهلی رازم ، 

  مجموعی فنونه عشقبازم . 

  بیر کارگرم هزار پیشه ، 

  جانلار چکیب ایسته سم همیشه ، 

  دوککانیم اولا رواجی بازار ،  

  هر ایسته دیگین بولار خیریدار .   

    

بو سببی نظمی کیتابدیر و باعثی ایرتیکابی عذابدیر .

   

  ساقی، توت الیم کی، خسته حالام!  

  غم رهگوذرینده پاییمالام.   

  سنسن منی موبتلایه غمخار،  

  سندن اؤزگه دخی کیمیم وار؟  

  موشکول ایشه دوشموشم، مدد قیل،  

  مئی حیرزی ایله بلامی رد قیل!  

  حلل ائیله یه گؤر بو موشکولاتی،  

  کم ائتمه قولوندان ایلتیفاتی!  

  بیر گون کی، مئیی سوهئیل تاثیر،  

  وئرمیشدی میزاجی پاکه تغییر،  

  همرنگی بهار اولوب خزانیم،  

  دؤنموشدو عقیقه ظفرانیم.  

  جمع ایدی یانیمدا ایتتیفاقی:  

  سازو مزو و شراب و ساقی.  

  پئیوسته لبالب و پئیاپئی،  

  نوش ائیلر ایدیم قدح- قدح مئی.  

  ذؤوق اوزره مئی آرتیریردی ذؤوقوم،  

  شؤوق اوزره زیاد اولوردو شؤوقوم.  

  اول بزم ایدی عافیت بهاری،  

  من بولبولی زاری بیقراری.  

  بیر حدده ائریشدی نشئه جام  

  کیم قالمادی اهلی بزمه آرام.  

  اسراری دیل اولدو آشیکارا،  

  مسدود اولوبان دمی مودارا.  

  اولموشدو رفیق و همزبانیم،  

  آیینه یی طوطیی روانیم،  

  بیر نئچه ظریفی خططه یی روم،  

  رومی کی، دئدین، قضییه معلوم.  

  یعنی کی، قامو دقاییق اهلی،  

  هر مسئله ده حقاییق اهلی،  

  هم علم فنینده نوکته دانلار،  

  هم سؤز رویشینده دور(dür) فشانلار.  

  کیم ائیلر ایدی حقاییقی راز،  

  شئیخدن و احمدیدن آغاز.  

  کیم سؤیلر ایدی اؤیوب کلامی،  

  اؤوصافی جلیلی و نیظامی.  

  بیلمیشلر ایدی کی، حوسنی گؤفتار،  

  قدریم قدرینجه منده هم وار.  

  چون وار ایدی مستلیکده لافیم،  

  تا آنلانا صیدقیم و خیلافیم،  

  من خسته نی ائتدیلر نیشانه،  

  بیر رنگ ایله تیری ایمتحانه.  

   " لوطف ائیله! - دئدیلر، - ائی سوخن سنج!  

  فاش ائیله جهانه بیر نیهان گنج!  

  لئیلی مجنون عجمده چوخدور،  

  اتراکده اول فسانه یوخدور.  

  تقریره گتیر بو داستانی،  

  قیل تازه بو اسکی بوستانی " .  

  بیلدیم بو قضییه ایمتحاندیر،  

  زیرا کی، بو بیر بلایی جاندیر،  

  سئوداسی دراز و بحری کوتاه،  

  مضمون و فغان و ناله و آه.  

  بیر بزمی موصیبت و بلادیر   

  کیم، اولی غم، سونو فنادیر.  

  نه باده سینه نیشاطدان رنگ،  

  نه نغمه سینه فرحدن آهنگ،  

  ایدراکی وئرر خیالا آزار،  

  افکاری ائدر ملالی افکار،  

  اولسایدی تَوَججؤهو موناسیب،  

  تؤوجیهینه چوخ اولوردو راغیب.  

  اولسایدی تصروفونده راحت،  

  چوخ کامیل اونا قیلیردی رغبت،  

  بیللاه کی، نه خوش دئمیش نیظامی،  

  بو بابده ختم ائدیب کلامی:  

   " اسباب سخن نیشاط و نازست،  

  زین هر دو سخن بهانه سازست  

  مئیدان سخن فراخ باید،  

  تا تب سواریی نماید  

  در گرمی ارک و سختی کوه،  

  تا چند سخن رود به انبوه؟ "   

  بیر ایش کی، قیلیر شیکایت اوستاد،  

  شاگیرده اولور روجوعی بیداد.  

  گرچی بیلیرم، بو بیر سیتمدیر،  

  تکلیفی بونون غم اوزره غمدیر،  

  امما نئجه ائتمک اولور ایکراه؟  

  بیر واقعه دیر کی، دوشدو ناگاه،  

  یئیدیر یئنه عذردن شعوروم،  

  بو ایشده توککوله روجوعوم.  

  ائی تبی لطیف و عقلی والا!  

  ایدراکی بولند و نیطقی گویا!  

  دوشدو سفریم دییاری درده،  

  کیمدیر منه یار بو سفرده؟  

  هر کیمده کی، واردیر ایستیطاعت،  

  دردو غم و مؤحنت و قناعت،  

  اولدور بو موسافیرتده یاریم،  

  ذؤوق اهلینه یوخدور اعتیباریم.  

  مرکب گرک اولسا عزمی راهه،  

  بسدیر بیزه خامه و سییاهه.  

  ور، توشه راه اولورسا مطلوب،  

  مضمونی خوش و عیبارتی خوب.  

  عزم ائیله یه لیم، تعللول ائتمن!  

  منزیل کسه لیم، تغافول ائتمن!  

  ائی بخت، وفاسیز اولما سن هم!  

                                         همراهلیق ائت، بیزیمله بیر دم!            

دانلود کل منظومه در قالب word 

:: :: :: :: :: :: :: ::

تره اسفناج غذای محبوب اردبیل

 غذاي محلي استان اردبيل


مواد لازم
اسفناج پخته شده نيم كيلوگرم
پياز يك عدد
سير دو حبه
لپه يك و نيم پيمانه
رب انار دو قاشق غذاخوري
كره 30 گرم
روغن دو قاشق غذاخوري
نمك، فلفل و زردچوبه به ميزان لازم
تخم‌مرغ يك عدد

طرز تهيه :لپه را مي‌گذاريم با مقداري آب نيم پز شود ، آب آن‌كه تمام شد با رب انار و كره كمي تفت مي‌دهيم، سپس در تابه مقداري روغن ريخته و پياز را درون آن سرخ مي كنيم، آن‌گاه سير، نمك، فلفل و زردچوبه را به آن اضافه مي‌كنيم سپس اسفناج پخته شده را با اين مواد مخلوط مي كنيم و در اين لحظه لپه را به آن اضافه كرده و مي‌گذاريم با نصف استكان آب كمي جوش بزند. در آخر يك عدد تخم‌مرغ را در ظرفي جداگانه زده و به مواد اضافه مي‌كنيم. وقتي تخم‌مرغ خودش را گرفت از روي گاز آن را برداشته و در ظرف ريخته و با سبزي‌هاي مختلف تزئين مي‌كنيم

:: :: :: :: :: :: :: ::

فرزند سبلان

 قدر زر زرگر بداند

درحالی که سال 81 روزهای پایانی خود را می گذراند و همه خود را برای سالی نو آماده می کردند، زبان و ادبیات ترکی به پیشواز رفته وبا معرفی یکی دیگر از گنجینه های ادب و عرفان خود، رخت تازه برتن کرد. استاد شهیر و چیره دست ادب و عرفان، جناب آقای دکتر «جابر عناصری» با تلاش شبانه روزی وطاقت فرسای خود، غبار غربت از چهره « ذکری اردبیلی » برگرفتند و غزلیات عرفانی او را پس از گذشت صد سال احیاء نمودند. قطعاً گنجینه ادب و عرفان آذربایجان چشم به قلم این استاد فرهیخته دوخته است. نشر این کتاب از جانب ایشان بهترین عیدی به مردم آذربایجان بود.

دکتر جابر عناصری دهها سال در دانشگاههای تهران به تربیت هزاران دانشجو مشغول بوده است. فراموش نمی کنیم که همو با اهداء کتابخانه شخصی خود به اردبیل، خواستار ایجاد «بنیاد تعزیه شناسی آذربایجان» شدند اما ایشان نیز مانند یاردیرین خویش، دکتر صدیق ،با جواب سرد و دو پهلو رو در رو شده  وطرحشان در موزه افتخارات مسئولین محلی! ماندگار شد. آنچه از دکتر جابر عناصری در ایران نام می برد «استاد فرهیخته ادب،عرفان و فلسفه » است و درهمین راستا دهها اجلاس ونکوداشت در شهرهای مختلف ایران اسلامی برای ایشان گرفته اند. آنچه گمنام است، زحمات ایشان در تاریخ و ادبیات آذربایجان است. تحقیقات گسترده ایشان در «تعزیه شناسی»عموماً و «تعزیه – اردبیل»خصوصاً، تحقیقات و شرح ایشان در باب «قارا مجموعه »عموماً و «شرح عرفانی غزلیات شیخ صفی » خصوصاً و دهها از این دست ، تنها به قلم استادی چیره دست ایشان میسر است.

ایشان غزلیات «ذکری اردبیلی » - شاعر اربیلی سده 13 هجری – را از میان نسخه های خطی استخراج کرده و با زحمت و مشقت آنها را قرائت کرده و بصورت کتابی چاپ و نشر نموده اند. غزلها با لهجه کهن وشیرین اردبیل سروده شده است. این لهجه صدها سال پیشتر در غزلیات عرفانی قارا مجموعه شیخ صفی نیز مشاهده می شود. باتوجه به اینکه استاد بزرگوار نیز فرزند سبلان هستند ، توانائی خود را در حفظ لهجه به خوبی نشان داده اند. شرح مختصر و مفیدی از اصطلاحات عرفانی مورد استفاده در غزلیات «ذکری اردبیلی» در انتهای کتاب، درک عرفانی این غزلها را راحت تر کرده است.

پس از مطالعه غزلیات عرفانی «ذکری اردبیلی» در این کتاب، چنین احساسی به خواننده دست می دهد که گویا مثنوی یا حکایت می خواند، چرا که چیدمانی غزلها چنان است که لازم و ملزوم هم هستند. غزل پیشین، خواننده را برای غزل آتی آماده می کند و غزل حاضر، غزل پیشین را تکمیل می کند. خواننده با خواندن غزل نخست نا خودآگاه سرازآخرین غزل در می آورد گویا که یک مثنوی را خوانده است.

وجود نقطه چین در تعدادی از ابیات، نشان از صعب القرائه بودن نسخه اصلی دارد که یا از ناخوانا بودن خط ناشی می شود یا کم رنگ بودن آن. هر دو احتمال وجود دارد. به هر حال دکتر عناصری رسم امانت را بجا آورده و برای قسمتهای ناخوانا، از کلمات احتمالی یا معادل استفاده نکرده اند.

با انتشار غزلیات ترکی «ذکری اردبیلی»،کلکسیون غزلسرایان ترکی تکمیل تر می گردد و در کنار فضولی، نباتی، واحد و ... بایستی نام «ذکری اردبیلی»را هم دید. زندگینامه وی بسیار گمنام بوده و تا جائی که در خاطر دارم غیر از مرحوم تربیت در کتاب دانشمندان آذربایجان، کسی این شاعر ترک سرا نامی به میان نیآورده است. البته در کتاب دانشمندان آذربایجان نیز به چند سطر اکتفا شده است. تنها چیزی که از او معلوم است، حیات ایشان در سده 13 و صرفاً ترکی سرا بودن وی است مگر اینکه لابلای دیگر اشعار وی بتوان اطلاعاتی در مورد او بدست آورد.

مثلا با نگاه به چند غزل وی، ملقب بودنشان به «ذکری» محرز می شود. از طرفی گویش کلماتی چون «گتور، منوم، زولفووه، خالووی و ...» ما را به دیار شیخ صفی سوق داده و یاد غزلهای نغز و طنازانه شیخ صفی الدین اردبیلی می اندازد.

در جائی هم که از زیبا رخان اردبیل سخن می گوید: 
بو اردبیل مولکودو ، «ذکری»! گوزللری                    
                              اولماز شبیه حوری یه ، قیلمانه اوخشاماز      

         

یا اینکه «شیعه» بودنشان را از لابلای اشعارشان می توان دریافت. اصلاً شیعه بودن ما ایرانی ها مدیون قلم و شمشیر اردبیل در هشت قرن گذشته است : 

آدووی شیعه قویوب منکر مولا اولما                   
                               شیعه خالص اولاندا بئله کردار اولماز

اکنون پای یکی از غزلهای «ذکری اردبیلی» می نشینیم و به جان دل می نیوشیم:

          دیوانه کونول سئودی،بیر دلبر ترسانی                       
                 سالدوم اودا یاندور دوم صنعان کیمی قرآنی

               ترسانی سئون عاشیق، البته اولور ترسا                          
                  بی جا یئره ای غافیل! منع ائله مه صنعانی

               مجنونه دئیون گلسون گورسون نه تماشا دور                      
            مستانه چیخوب لئیلی، آولار بو بیابانی

               بیر یارین الیندن داد، دائیم چکه رم فریاد                           
          فریاده یئتیشمزلر، فریاده یئتن هانی؟

               ایسترسن اگر کونلوم جمعییتی جمع اولسون                     
               وئرمه یئله هر گون او گیسوی پریشانی

              بی دردلره دردون، اظهار ائله مه زینهار!                       
                 درد اهلی بیلر دردون، هر درده دو درمانی

              ساقی بیلو کی «ذکری» هرشام و سحر آغلار                   
               کافر ده یانار قلبی، یوخدور منه بیر راهی

:: :: :: :: :: :: :: ::

مَن ِ ترک،در انتخابات شرکت نمیکنم!

مَن ِ ترک،در انتخابات شرکت نمیکنم! شما چطور؟
هموطن گیلکی،مازنی،کرد،لر،فارس،عرب،بختیاری،سیستانی،ارمنی،افغانی،شمالی ، جنوبی و ... شما چطور؟

من از دیار ستارخان و بابک و از جمع مردمی که در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ فریاد آزادی خواهی سرزدند این حرف را میزنم؛ آن فریاد ها ، فریاد انتخابات آزاد و رساندن صدای مردم قهرمان آذربایجان به تصمیم گیرندگان سیاسی بود. وقتی که گوش های حکومت این فریاد آزادی خواهی را نشنید، شاهد انقلاب ۱۳۵۷ بودیم. اکنون هم از انباشت دغدغه های مردم آذربایجان چنین صداهایی را می شود پیش بینی کرد

ای تو هموطن لر، تو که قهرمانی همچون آریوبرزن

 و رزم بی امان آن بزرگ سردار ایرانی و لر در برابر

یورش ناجوانمردانه اسکندر گرفته تا وکیل الرعایای زند ، والی لرستان تا علی قلی خان سردار اسعد بختیاری

و نقش حساس و ممتاز او در حاکمیت مشروطیت و رهایی از استبداد محمدعلیشاهی و بزرگ مردانی چون

عبدالله خان ضرغام پور ،ایل خان بزرگ بویراحمدی و قبادخان سی سختی و بسیار دیگر فرزندان قوم لر که

همواره از فرهنگ و هویت این قوم بزرگ پاسداری کرده و می کنند تو چطور؟
برادر شمالی من تو با آن پشتوانه تاریخی ای که داری چطور؟تو همخون میرزا کوچک خانی که سرش را در راه عزت سرزمینش نثار کرد.
هموطن کرد من که کوچه وخیابان و شهرت شده بود میدان جنگ صدام حسین تو چطور؟
و و و ... 
برادر خونیم ، هموطنم،تو که پدرانت سختیهای زیادی برای این مرز وبوم کشیده اند آیا فکر نمیکنی وقت آن نرسیده به پا خیزی؟
من به دلیل عدم کنترل و امحای فقر، بیکاری، بزه های اجتماع ،پایمال شدن حقوق انسانیم، حکومت دروغ و فساد و بی لیاقتی و ... در انتخابات شرکت نمیکنم.

:: :: :: :: :: :: :: ::

آئین مربوط به تولد طفل در اردبیل

سابقاً در اردبيل زايشگاه و بيمارستان نبود و زايمان ها در خانه ها صورت مي گرفت قابله هاي تحصيلكرده مثل امروز وجود نداشت و به جاي آنها زنان سالخورده بنام ماما كه در عوض تحصيلات تجربياتي در كار خود داشتند در امر زايمان دخالت مي نمودند.
رسم معمول آن بود كه چون درد زايمان شروع مي شد كساني بسراغ ماما مي رفتند و او را بخانه مي آوردند. در اين ميان زن هاي ديگر وسايل لازم را فراهم مي كردند و خانه را براي ورود تازه مولود آماده مي ساختند.
وسايلي كه آن روز براي زايمان مورد نياز بود و با وسايل كنوني تفاوت زيادي داشت. امروز يك بانوي باردار در حاليكه بطور طبيعي روي تختخواب مي خوابد وضع حمل مي كند ولي در گذشته اين كار بطور نشسته صورت مي گرفت. براي زايمان دستگاهي فراهم مي كردند كه بنام «دره»( براي تلفظ صحيح كلمه آنرا با حروف فرانسه و بدين شكل Duree تلفظ فرمائيد. ) معروف بود و آن نشیمن گاهي بود بكشل اجاق كه بانوي حامله مثل صندلي روي آن مي نشست. در زير دره پارچه اي گسترده بود كه مقدار زيادي خاكستر الك شده در خانه ها بود در مي آوردند. اين خاكستر از تپاله و پهن بود و برخاكستر زغال و چوب مزيت داشت قابل توجه است كه خود دره را هم غالباً از «كرمه»(كرمه را با فتح اول و سر سوم و سكون دوم و چهارم تلفظ فرمائيد. در دهات اردبيل رسم است كه پهن حيوانات را در فصل زمستان در گوشه اي از كوچه مي ريزند. اين پهن بر اثر آمد و شد چهار پايان و انسانها سفت و سخت مي شود. در بهار آنرا با بيل بصورت قطعاتي جدا مي كنندو در جلوي آفتاب خشك مي نمايند و آنرا كرمه مي خوانند و براي سوزاندن بكار مي برند.) ترتيب مي دادند.
در كنار دره طشتي با آفتابه اي پر از آب نيم گرم مي گذاشتند و نيز يك لنگه كفش و يك عدد قيچي و مقداري نخ حاضر مي كردند. چون زائو از وضع فارغ مي گشت او را بر تختخواب منتقل كرده مي خوابانيدند و بلافاصه طفل را با آب شستشو مي دادند و بر روي لنگه كفش نافش را مي بريدند و با لباس هائي كه قبل از تولد آماده داشت پوشانيده نزد مادرش قرار مي دادند. وقتي نوزاد بدنيا مي آيد اگر پسر بود قابله كلمه يا «محمد» (ص) و اگر دختر بود لفظ يا «فاطمه» (ع) ادا مي كرد واين گفتار او اعلامي بود بر اينكه نوزاد پسر يا دختر است و كساني كه در اطراف بودند و بي صبرانه پسر يا دختر بودن مولود را انتظار مي كشيدند با اين گفتار از جنسيت نوزاد آگاه مي گشتند.
در نظر اكثريت مردم اردبيل نوزاد پسر بيش از دختر موجب شادي و خوشحالي والدين مي شد زيرا برقراري نسل را كه امروز بنام «ژن جاويدان» عنوان مي كنند از طريق فرزند ذكور ميسر مي دانستند. اين بود كه قابله يا كسان ديگر غالباً پسر بودن مولود را به پدر و كسان نزديك وي مژده مي بردند و بسته به مقام خود و امكانات آنها هديه و جايزه دريافت مي داشتند. 

 

هنگامي كه ماما ناف نوزاد را مي بريد حاضرين مجلس هر يك به تناسب وضع خود مبلغي بنام «گوبك پولي» (در زبان تركي آذربايجاني ناف را گوبك مي گويند و تلفظ آن به حروف فرانسه چنين است Gueubak) يعني وجهي كه به يمن و مباركي بريدن ناف است بدو هديه مي كردند و در روزهاي بعد هم كه كساني بديدن زائو مي آمدند چنين پولي به ماما مي دادند.
براي آنكه ضعف زائو را جبران كنند چيز مقوي و گرم به او مي خورانيدند و اين خوراكي گاهي كره آب شده قاطي با عسل و در بيشتر خانه ها كاچي بود كه آنرا در محل «قويماق» مي گويند. بعضي نيز كشمش كوبيده را در روغن سرخ كرده بدو مي دادند.
اولين خوراكي كه بنوزاد مي دادند چند قطره آب جوش نيمگرم و سپس مقدار بسيار ريز و كوچك كره بود و پس از يكي دو روز كه بدين طريق مي گذشت مادر از پستان خود بدو شير مي داد.
لباس نوزاد را بخصوص در نخستين زايمان او كسان زائو مي فرستادند. اين كار تشريفاتي داشت و معمولاً بعد از زايمان و تقريباً يك هفته بعد صورت مي گرفت ولي تا آن روز با لباس هائي كه خود بانوي حامله يا عمه هاي نوزاد قبل از وضع حمل تهيه كرده بودند نوزاد را مي پوشاندند.
مراقبت زائو در ده روز اول بعد از زايمان بر عهده كسان وي بود و در درجه اول مادر و گرنه خواهر بزرگ او اين وظيفه را بر عهده مي داشتند. زائو در اين ده روز بايد در رختخواب بماند و از حركت و سرما بپرهيزد تا از ابتلا به بيماري هاي ديگر مصون ماند. در بعضي از خانواده هاي دهاتي منش سيخ كباب و پياز درسته اي هم زير سر زائو يا گاهي بر بالاي در ورودي اطاق زائو مي گذاشتند تا مادر و فرزند را از «آل» و شياطين محافظت كنند. بدين طريق نوزاد تحت مراقبت قرار مي گرفت ولي كار ديگري هم لازم بود تا او را از چله ديگران حفظ نمايد.
چله عبارت است از نحسي و سنگيني اي كه مانع به مقصود رسيدن آدمي مي شود و بدين وسيله زيان مي رسانند و در مورد نوزاد موجب بيماري، عدم رشد، چشم بد و اي بسا مرگ او می گردد و اين است كه وقتي مهماني به عيادت زائوئي مي آمد قبل از ورود او طفل را از اطاق بيرون مي بردند و پس از ورود مهمان او را بداخل اطاق مي آوردند تا هنگام ورود مهمان نوزاد در اطاق نباشد و سنگيني او عايد اين نگردد.
طفل را كم كم بقندان عادت مي دادند و قنداق قطعات چيت يا كهنه هائي بود كه بشكل مثلث مي دوختند و براي آنكه رطوبت ادرار طفل از آن نگذرد چند تكه پارچه را روي مشمعي به همان شكل قرار داده طفل را در آن مي پيچيدند و روي آن چلوار يا پارچه تميز تري مي گرفتند. در زمان هاي سابق مثلاً چهل سال پيش از اين مشمع پيدا نمي شد و لذا نظافت او به مراقبت بيشتر احتياج داشت. براي آنكه ادرار بچه و كهنه هاي قنداق، ران ها و پاهاي او را زخمي نكنند مقداري خاك نرم و الك شده در آن مي ريختند و گاهي پيه حيواني بر پاها و ران هاي او مي ماليدند.
مدت قنداق كردن بچه ها فرق داشت. در مورد اطفال ضعيف گاهي تا دو سالگي بلكه بيشتر طول مي كشيد ولي اطفال قوي و زود رشد در حدود يكسال در قنداق مي ماندند. طبعاً سردي و گرمي هوا بويژه خوب گذشتن يا سختي زمستان هم در آنها اثر مي گذاشت 
.

يدي گجه و آدقويدي يا شب هفتم و نام گذاري: 
 
يكي از مراسم مربوط به نوزاد هفتمين شب تولد اوست. در اردبيل اين شب عنواني دارد و معمولاً براي هر نوزادي برگزار مي شود. در مراسم مخصوص امشب مكنت خانواده و كسان زائو اثر مي گذارد. بدين معني اگر خانواده شوهر ثروتمند و زائو نيز پدر و مادر متمكن داشته باشد مراسم امشب مجلل و گرنه بطور عادي خواهد بود. بعد از ظهر روز ششم تولد لباس ها و هدايائي را كه مادر و كسان زائو براي نوزاد تهيه كرده اند. بخانه او مي آورند و شب را در معيت مهماناني كه دعوت شده اند در مراسم نامگذاري شركت مي كنند. در خانواده هاي متمكن اين دعوت براي صرف شام است و مهماني مجللي بشكرانه تولد نوزاد ترتيب مي يابد. شام را گاهي از خانه پدري زائو مي آورند ولي غالباً در خانه خود نوزاد تهيه مي كنند.
نامگذاري نوزاد معمولا بعد از صرف شام صورت مي گيرد و ترتيب آنچنان است كه مسن ترين و با ايمان ترين فرد حاضر در مجلس ، نوزاد را بر روي دو دست مي گيرد و ابتدا در گوش راست او اذان مي گويد و نامي را كه طفل در آينده بدان ناميده خواهد شد، بعد از اذان سه بار در گوش چپ وي اقامه مي خواند و به همان طريق نام او را ادا مي نمايد.
پس از آنكه نام طفل گذاشته شد نفر سمت راست شخصي كه طفل را در بغل دارد او را از وي مي گيرد و پس از آنكه از روي او مي بوسد با گفتن عبارت «مبارك است انشاءالله» طفل را بشخصي كه در سمت راست وي نشسته است مي دهد و او نيز بدان طريق عمل مي كند و چون همه حاضران طفل را در بغل گرفته تبريك گفتند او را به مادرش مي دهند.
گاهي براي يك طفل دو نام مي گذارند بدين معني كه پدر نوزاد، براي آنكه پدر و مادرش فراموش نشود، نام پدر يا مادر خويش را به فرزند خود مي گذارند و در اين صورت اين نام اصلي را توام با اذان و اقامه در گوش او مي خوانند ولي بلافاصله اضافه مي كنند. كه ترا با فلان نام خواهند خواند و بيعي است كه بيشتر اولين بچه هائي كه بعد از فوت جد يا جده پدري خود بدنيا مي ايند چنين وضعي پيدا مي كنند.
در چهل پنجاه سال پيش نام هاي معمول فعلي مثل ميترا، دارا، كورش ، كيوان و نظاير آنها معمول نبود و نام دومي كه براي پسرها انتخاب مي شد بابا بود زيرا تصور مي كردند كه براي رعايت احترام جد نبايد نام او را با بي احترامي بر زبان آورد و مثلاً موقعي كه آن طفل در آينده مورد طعن و لعن قرار گيرد حرمت صاحب اوليه نام از بين برود. از اين رو او را به اسم بابا كه در زبان تركي آذربايجاني به معني جد است، مي خواندند منتهي اگر جد او حاجي بود او را «حاجي بابا» و اگر ميرزا يا خان بود «ميرزا بابا» يا «خان بابا» و در غير اين صورت ها «آقا بابا» مي خواندند.

اون سويي:

روز دهم زايمان زائو بايد حمام كند تا علاوه بر نظافت صوري از جهت شرعي نيز تطهير گردد. در اين روز نيز در بيشتر زايمان ها مخصوصاً در شكم اول تشريفاتي از قديم اجرا مي شود كه آنرا «اون سويي» يعني حمام روز دهم (در زبان تركي آذربايجان «اون» به تلفظ فرانسوي on يعني ده و سو sou به معني آب است) مي خوانند. در اين تشريفات غالباً از هم سن هاي زائو و دوستان وي دعوت مي نمايند و او را دسته جمعي به حمام مي برند.
سابقاً كه حمام ها عمومي بود آنرا «قوروق» مي كردند. بدين معني كه مثلا با صاحب حمام در مقابل پرداخت وجهي قرار مي گذاشتند كه در چند ساعت معين كه زائو در حمام است از قبول مشتريهاي ديگر خودداري كند. در رختكن حمام وسايل پذيرائي از جاي و شربت و شيريني و غيره حاضر مي كردند و از مهمانان پذيرائي مي نمودند و براي تقويت زائو زرده تخم مرغ بدو مي دادند و كوبيده زيره كرماني و مغز گردو را با شهد عسل مخلوط كرده بر بدنش مي كشيدند. وقتي زائو به خانه مي رسيد خوردني هاي گرم و مقوي مخصوصاً كاچي به او مي دادند و گاهي كره و عسل را در حرارت ملايمي آب كرده به وي مي خورانيدند.
روز دهم وقتي زائو از حمام بر مي گشت وظیفه ماما به پايان مي رسيد و حق الزحمه او كه مقداري پول و پارچه خلعت و شيريني و قند بود پرداخت مي شد.
روز يازدهم زندگي خانوادگي زائو وضع عادي بخود مي گرفت و او رختخواب را ترك كرده كم كم به كارهاي خود مي پرداخت ولي كسان وي تا روز چهلم هم مادر و هم نوزاد را آسيب پذير مي دانستند و از آنها بنحوي مراقبت مي كردند.
ختنه سوران نوزادان پسر نيز مراسمي داشت. امروز چنين نوزادان را در ده روزه اول تولد ختنه مي كنند ولي در اردبيل سابقاً آنها را در دو سه سالگي ختنه مي كردند و بر خلاف امروز كه اطباء بدان كار اقدام مي كنند دلاك ها امر ختنه را مباشرت مي نمودند.
در روز ختنه هم جشن مي گرفتند و از دوستان و نزديكان به ناهار دعوت مي كردند. و دو سه روز پيش از آن نيز دست و پاي طفل را حنا مي بستند. امر ختنه معمولا بعد از ناهار صورت مي گرفت و چون داروهائي كه امروز براي بند آوردن خون استعمال مي شود وجود نداشت دلاك از خاكستر الك شده استفاده مي كرد و فوراً مقداري از آن بر روي زخم مي ريخت و با پارچه اي مي بست. روزهاي دوم و سوم زخم را با مرهمي كه همراه خود مي آورد «پانسمان» مي نمود و بعد از يك هفته كه زخم التيام و بهبود مي يافت اجازه حركت و به حمام رفتن بدو مي داد.
در مجلس ختنه نيز چاي و شيريني و ميوه و شربت وسيله پذيرايي بود و نيز به شخص دلاك انعام هائي از طرف نزديكان طفل داده مي شود. روز آخر پدر خانواده حق الزحمه دلاك را با شيريني و كله قند و گاهي پارچه اي بعنوان خلعت بدو مي داد. در نظر پيشينيان آبله كوبي اطفال ضروري بود و معمولا بوسيله آبله كوبان سيار صورت مي گرفت. در آن ايام به داري به معناي كنوني وجود نداشت و تلقيح اجباري معمول نبود بلكه خود خانواده ها آنرا لازم مي دانستند و چون مركز ثابت و موظفي براي اين كار موجود نبود از اينرو كساني آبله كوبي را شغل خود قرار داده و در كوچه ها با صداي بلند «چيچك دوگ دوره ن» ( با تلفظ فرانسه Tchitchak Deugduran يعني كسيكه مايل است آبله كوبي كند.) آمادگي خود را اعلام مي كردند و مادران نوزادان خود را بوسيله آنان تلقيح مي نمودند. تلقيح آبله سن و موقع مخصوصي نداشت و صداي آبله كوب در كوچه غالباً موجب اتخاذ چنين تصميمي از طرف پدر و مادر طفل مي شد. وجه تسميه آبله به تركي هم قابل توجه است زيرا اينان آنرا به گل تشبيه كرده نام «چيچك» بدان داده اند و چيچك در اين زبان به معني گل مي باشد 

به مكتب سپردن طفل:

طفل چون بزرگ مي شد و پنج شش ساله مي گشت غالباً او را براي تحصيل به مكتب مي بردند امروز كه محل تحصيل ابتدائي اطفال دبستان ها است بتحصيل سپردن طفل تشريفاتي دارد و در موقع ثبت نام ارائه شناسنامه و احراز سن قانوني تحصيل، اوراق مربوط بسلامت روح و جسم عكس و غيره لازم مي باشد. اما سابقاً كه مدرسه نبود مكتب خانه ها متعددي در اردبيل وجود داشت و معلمين والامقامي ترتبيت و تعليم اطفال را عهده دار بودند.
در اين مكتب خانه ها موضوع سن مطرح نبود و همين قدر كه طفل مي توانست در مكتب بنشيند و آماده خواندن باشد او را مي پذيرفتند مكتب هاي مقدماتي كه الفبا و خواندن قرآن را با اطفال ياد مي دادند شبيه كودكستان هاي فعلي بودند و بوسيله معلم هاي زن بنام «آخوند باجي» اداره مي شدند ولي در مكتب هاي بالاتر كه كتاب هاي ادبي و صرف و نحو عربي مي آموختند آخوندهاي مبرزي بودند و مكتب برخي از آنها شهرت زيادي داشت. تعليمات اوليه براي اطفال ياددادن حروف عربي و حركات و تلفظ صحيح آنها بمنظور خواندن قرآن مجيد بود.
بعد از مدتي كه اين تعليم با موفقيت به پايان مي رسيد خواندن قرآن آغاز مي گشت و هنگامي كه طفل موفق به ختم قرآن مي گرديد. بشكرانه اين امر مهم مهماني اي در خانه او بناهار ترتيب مي يافت و از معلم و همشاگردي هاي وي دعوت مي شد و نيز هديه و خلعتي به معلم اهدا مي گرديد.
پس از پايان قرآن غالباً امر تحصيل پايان يافته تلقي مي شد ولي كساني كه به ادامه تحصيل مي پرداختند خوشنويسي ياد مي گرفتند و به موازات آن خواندن كتاب هاي فارسي مثل گلستان سعدي، تنبيه الغافلين، اخلاق ناصري، نصاب الصبيان، قابوسنامه و نظاير آنها نيز بشاگردان تعليم مي شد و طرز نامه نگاري از روي منشات نويسندگان نامي سابق مثل قائم مقام و غيره تدريس مي گشت. حساب نيز آموخته مي شد ولي نه بر سبك اعداد بلكه بطور سياق. (روش سياق بر مبناي نام عربي اعداد بود و چون يك قران هزار دينار بود آنرا بصورت الف، صدرا كه مائه بود بدان شكل و الخ … مي نوشتند.)
اينها تعليماتي بود كه براي زندگي در محيط اجتماعي آنروز كافي بنظر مي رسيد ليكن كساني كه مي خواستند بيشتر بخوانند غالباً به مدارس طلاب علوم ديني مي رفتند و از محضر مدرسان دانشمند بهره مي گرفتند. ناگفته نماند كه اين عده محدود بود زيرا اولا بيشتر خانواده ها امكان نداشتند كه فرزند خود را به تحصيل بگذارند ثانياً علم و دانش نيز بقدريكه امروزه در امر زندگي موثر است اثري از آن حيث در گذشته نداشت و در نتيجه از طرف خود محصلين نيز كمتر استقبال مي شد.

:: :: :: :: :: :: :: ::

رقص جنگجویان یا رقص قزاقی

رقص قزاقی از جمله قدیمیترین رقصهای آذربایجان نیز است. رقصی است با حرکات جدید و پر شور به همین دلیل محبوبترین رقص مردان است. چنین فرض میشود که قزاقی رقص جنگجویان است و هنگام رفتن به جنگ و یورش اجرا میشد. رقص به دلیل تنوع ترتیب و تکنیک آن، شامل حرکات پیچیده است




نمونه ای از ریتم و آهنگ قزاقی و رقص جنگجویی

:: :: :: :: :: :: :: ::

گرانی و عواقب آن!!

:: :: :: :: :: :: :: ::

آغای خامنه ای!

 اینترنت ایران از اینترنت جهان قطع می شود و اینترنت ملی تشکیل می شود / خبر از تابناک .
آغای خامنه ای حتما اینترنت جهانی را قطع کن ! مگه خوبی و ادب و معرفته که ازت برنیاد. قطعش کن شاید تو بی غیرت باعث شی از پای کامپیوترا بلند شیم و به خیابونا بریزیم !

:: :: :: :: :: :: :: ::

بانـــوی آذریِ من

همســـرم، این بانــوی جــوان، اهل آذربایجــــان است. به قندان می گوید "گــَـندان" و به غروب می گوید "گــُـروب" .من، لهجـــــه ی آذری اش را دوســـت دارم. یک روز، اگر یاد بگیرد به قَنــدان بگویـــد "قنــدان"، دیگـــر "بانـــوی آذریِ من" نیست.

"قسمتی از یک عاشقانه آرام" مرحوم نادر ابراهیمی

 

:: :: :: :: :: :: :: ::